Muzeum Czynu Zbrojnego w Krakowie[ "Panteon" kombatantów ] [ Legionowe pamiątki ] [ Martyrologia ] [ Okręt "Sęp" ] [ Lotnicy ] [ Zabytkowy czołg ] [ Zeszyty historyczne ]
Muzeum Czynu Zbrojnego w Krakowie
Małopolska Fundacja
Dom Kombatanta RP
Muzeum Czynu Zbrojnego w Krakowie Nowej Hucie
mieści się w os. Górali 23
tel. 12 644-35-17
Wstęp wolny - poniedziałek-piątek 10-15
Kustosz: Marian Oleksy Muzealnicy: Iwona Jarosz, Marcin Pietrzyk, Jan Sobolewski
Jest to unikatowe muzeum w Polsce, w którym zgromadzone są głównie osobiste pamiątki hutników, kombatantów walczących w Legionach Piłsudskiego, w Powstaniu Wielkopolskim, w Powstaniach Śląskich, w wojnie polsko-bolszewickiej, w wojnie 1939 roku. Lwia część pamiątek pochodzi od żołnierzy I i II Armii WP, więźniów obozów koncentracyjnych, żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, partyzantów. Do najważniejszych eksponatów należą urny z prochami z ziemi pobranej z miejsc bitewnych II wojny światowej. W muzeum znajduje się 21 sztandarów, w tym sztandar Legionów Piłsudskiego, Powstańców Śląskich, więźniarki obozu Mathausen-Gusen, sybiracki sztandar-skarb państwa Szarejków. Są tu militaria: broń, dokumenty, mundury ze wszystkich formacji wojskowych XX wieku.
Udało się sporządzić zapis zdjęciowy ludzi walczących o wolność Polski w XX wieku. Temu celowi poświęcona jest jedna z muzealnych sal. Wystawionych jest tam 480 pocztówkowych zdjęć. Dziś większość z nich jest już oznaczona czarnymi paskami, mówiącymi, iż wielu z nich odeszło na wieczną wartę. Muzeum dysponuje wieloma materiałami biograficznymi tych ludzi (od pewnego czasu np. wydawane są tzw. "ZESZYTY HISTORYCZNE" poświęcone ludziom walczącym o niepodległość Polski na różnych frontach i wydarzeniom wojennym).
[ Powrót ]
W kombinacie metalurgicznym pracowało kilku żołnierzy Legionów Piłsudskiego: Jan Paweł Chojecki, żołnierz IV Pułku Legionów, Piotr Ćwikła z V pułku, Józef Dworzański z IV pułku, Bolesław Grabowski z armii gen. J. Hallera, Stanisław Kurek z armii Hallera, Józef Krupa, żołnierz Strzelców Krakowskich, Leon Wyszczelski, kawalerzysta w I Brygadzie Kawalerii płk Beliny, Adam Piasecki, oficer w armii gen.J. Hallera. Z tego to okresu muzeum posiada wiele eksponatów m.in.: sztandar z czasów legionowych z drzewcem, na którym znajduje się gwóźdź z nazwiskiem żony Piłsudskiego - Wandy. Poza tym: czapka i mundur legionisty, a także spodnie, trzewiki, pas skórzany i krzyż RP.
Wielu z hutników kombatantów było kawalerzystami tak w I jak i w II Wojnie Światowej. Cennym darem jest siodło podarowane przez por Leona Wyszczelskiego, Żołnierza Legionów Piłsudskiego, biorącego udział w wojnie polsko-bolszewickiej w I Brygadzie Kawalerii płk. Beliny, kawalerzysty w armii Modlin w 1939 roku, uczestnika Powstania Warszawszkiego i pracownika kombinatu metalurgicznego. W muzeum znajdują się jeszcze: lanca ułańska z proporczykiem, ostrogi ułańskie.
[ Powrót ]
Martyrologia
Tragizm obozów koncentracyjnych przedstawiają prace byłych więźniów plastyków: Zbigniewa Bastera i Józefa Pawlika. Są to 22 sceny obrazujące niezwykle sugestywnie martyrologię więźniów w obozach zagłady oraz walkę narodu polskiego z okupantem. Spośród kombatantów hutników wywodzi się spora liczba więźniów obozów koncetracyjnych m.in. Tytus Ostachowicz (Dachau, Marian Czachor (więzień 8 obozów koncentracyjnych), Jan Stojakowski (Oświęcim), Zdzisław Huczkowski (Sztutthof), Stanisław Zachara (Oświęcim), Kazimiera Szala (dziecko Oświęcimia), Ignacy Warkowski, Mieczysław Niżnik, Mieczysław Biały, Otto Felbermbaum, Mirosław Dawczyński, Stanisław Chudy, Jan Klimas, Tadeusz Michno, Jerzy Findysz, Stanisław Mucha, Henryk Nazim, Kazimierz Kozłowski, Mieczysław Buczek, Marian Najduchowski, Zofia Łojek. Nie jest to pełna lista hutników - byłych więźniów obozów koncentracyjnych.
[ Powrót ]
Żyroskop z "Sępa"
W muzeum znajdują się unikalne eksponaty pochodzące z okrętu podwodnego "Sęp" Polskiej Marynarki Wojennej. Są to: koło sterownicze, żyroskop kierunkowy, ster głębinowy, manometr zanurzenia. Poza tym czapka marynarska, bluza marynarska, pas skórzany i model łodzi podwodnej "Sęp", który znalazł się na wyposażeniu bojowym Polskiej Marynarki Wojennej w 1939 roku. 1 września 1939 roku "Sęp" wyszedł w morze. W dniu 2 września natknął się na niemieckiego niszczyciela. Niestety, po nierównej walce okręt został uszkodzony i musiał zostać internowany w Szwecji razem z "Rysiem" i "Żbikiem". Po zakończeniu wojny "Sęp" powrócił do służby w Polskiej Marynarce Wojennej. 2 września 1969 roku, podczas rejsu na Bałtyku, nastąpił wybuch wodoru z akumulatorów. Śmierć poniosło wówczas kilku członków załogi. okręt doznał poważnych uszkodzeń i został złomowany. Z niego pochodzą wspomniane eksponaty przekazane przez jednego z byłych marynarzy.
[ Powrót ]
Lotnicze pamiątki
W muzeum znajdują się cenne pamiątki po światowej sławy lotnikach związanych z Nową Hutą. Jest kombinezon lotniczy, bluza skórzana, czapka lotnicza i laryngofon oraz wiele innych przedmiotów pochodzących z wyposażenia pilota Tadeusza Arabskiego, który przez wiele lat pracował w kombinacie. To historia wpisana w dzieje polskiego lotnictwa. W dniu 1 września 1939 roku, Arabski mając 19 lat, jako pilot wystartował ze swoim dowódcą kapitanem Medewckim i kapralem Władysławem Gnysiem. Na jego oczach kpt. Medwecki został zestrzelony. Jednak tak kapral Gnyś, jak i Tadeusz Arabski pomścili śmierć swojego dowódcy zestrzeliwując wraże samoloty. W gronie hutniczych kombatantów znajduje się jeszcze kilku byłych lotników posiadających wielkie bojowe zasługi. Wśród nich jest por. Józef Zubrzycki, a także płk Ludwik Krempa. W muzeum znajdują się także szczątki śmigieł z zestrzelonych samolotów zdążających z pomocą walczącej Warszawie, przechowywane przez mieszkańców Czyżyn.
[ Powrót ]
Czołg produkcji radzieckiej. Ciężar 46 ton, pancerz grubości 20-160 mm. Moc silnika 520 KM. Prędkość 37 km/h, zasięg 240 km. Załoga liczyła 4 żołnierzy. Wyposażenie: 1 działko 120 mm, 1 karabin maszynowy przeciwlotniczy 12,7 mm, 3 karabiny maszynowe 7,62 mm. IS-2 zostały przydzielone do II Armii WP z początkiem 1945 r. Ten IS-2 zniszczył 3 samochody pancerne i jedno działko przeciwlotnicze. W okolicach Budziszyna unieszkodliwił 3 czołgi wroga, w tym dwie Pantery. W czasie walk w wyzwalaniu Czechosłowacji zniszczył także 2 działa polowe i jeden samochód pancerny. Po zakończeniu wojny czołg służył do szkolenia żołnierzy. W dniu 25 stycznia 1969 roku czołg został przekazany kombatantom Noweh Huty. Tego typu czołgi w czasie wojny prowadzili kombatanci-hutnicy: por. Władysław Ciodyk, Mieczysław Dudziński, Józef Hosticzko, Władysław Pakiet, Kazimierz Wilgocki, Józef Studziński, Rudolf Rafalski, Zdzisław Wilusz.
[ Powrót ]
od lewej: militaria - mundury, broń; więźniowie przy pracy (scenka); mozaika Heleny Trzebiatowskiej, poświęcona kombatantom XX wieku.