Budapeszt
"Budapeszt istnieje oficjalnie od 1873r, gdy połączono ze sobą dwa oddzielne miasta: Budę i Peszt. Jednak początek osadnictwa na tych terenach datuje się już na drugie tysiąclecie p.n.e. Wpierw zamieszkiwani je Scytowie (z okolic Kaukazu) i Celtowie (z terenów obecnej Francji), później, około I wieku p.n.e., obszary te zostały włączone do ziem Cesarstwa Rzymskiego. Do dziś zachowały się pozostałości miasta garnizonowego, obozowiska, willi, łaźni i amfiteatru - Aquincum. Po odejściu Rzymian, około V w. naszej ery, tereny zamieszkali Hunowie.
Około 896r nad rozległą Panonię przybyli Madziarowie, a klan Árpadów osiadł na wyspie Csepel (dziś XXI dzielnica Budapesztu) i wyparł inne plemiona za linię Karpat. Za panowania tej dynastii Węgry przyjęły chrześcijaństwo (król Stefan), a krajem rządzono z Esztergom, a potem z Székesfehérváru. Rozwój Budy i Pesztu rozpoczął się dopiero w wieku XII.
Początkowo niewielkie osady nabrały znaczenia wraz z napływem rzemieślników, którzy pod królewskim protektoratem obrali je za swą siedzibę. Mimo dużych zniszczeń spowodowanych najazdem Mongołów w 1241r, obie zostały odbudowane i wkrótce, za sprawą Andegawenów, Buda stała się siedzibą królewską i nastąpił jej bujny rozkwit, który przerwała dopiero ponad 160-letnia okupacja turecka, trwająca od 1526r. Najeźdźcy zniszczyli dużą część miasta, a wiele budynków przekształcili na własne potrzeby, upodabniając je do wyglądu biednych i zacofanych miast wschodnich. W zamian wznieśli jedynie kilka łaźni, z których część przetrwała do czasów współczesnych.
Dalszy rozwój miasta nastąpił za panowania Habsburgów, a znacznie przyspieszyła go budowa pierwszego stałego mostu na Dunaju - mostu Łańcuchowego (Lanc Híd), gdyż usprawnił on w widoczny sposób komunikację między Budą i Pesztem. Buda szybko stała się centrum administracyjnym i wojskowym kraju, zaś Peszt - typowym miastem handlowym, a z czasem również ważnym ośrodkiem akademickim i naukowym. W pierwszej połowie XIX wieku obie osady przekroczyły swoje dawne granice administracyjne i tym samym zapoczątkowany został szybki rozwój nowych dzielnic. (...)
Podpisane z Austrią w 1867r. porozumienie, ustanawiające dualistyczne przymierze państwowe, ustabilizowało sytuację polityczną i gospodarczą Węgier do tego stopnia, że do czasu I wojny światowej Budapeszt (połączenie miast nastąpiło w 1873r.) ścigał się z Paryżem i Wiedniem o miano kulturalnej stolicy Europy.
Początek XXw. nie był szczęśliwy dla miasta. Liczne przewroty i przejęcia władzy nie sprzyjały rozwojowi stolicy Republiki Rad, zaś w czasie II wojny światowej Budapeszt uległ znacznym zniszczeniom. Blisko 70% zabudowy uległo uszkodzeniu, z czego 38% budynków zostało zupełnie zburzonych, wycofujące się wojska niemieckie wysadziły w powietrze wszystkie dunajskie mosty. Odbudowa stała się głównym hasłem powojennego rządu koalicyjnego i już po trzech latach całkowicie odgruzowano Budapeszt, a cała akcja ostatecznie zakończyła się dopiero w połowie lat 60. W tym czasie miasto stało się świadkiem tragicznych wydarzeń z 1956r, a rozlew krwi przywrócił do władzy komunistów. (...) Zaś od chwili zdjęcia czerwonej gwiazdy z murów Parlamentu Budapeszt stał się stolicą przodującego państwa byłego bloku wschodniego."
www.budapeszt.infinity.waw.pl
Gdynia
'Gdzie Polska wymarzyła sobie budowę swojego Nowego Jorku'. Pod takim tytułem w 1920 roku 'National Geographic Magazine' przedstawił zdjęcia z opisem skromnej wioski rybackiej, kończąc komentarz słowami: '...Wszystko to musi ustąpić pochodowi postępu, gdy Gdynia stanie się wielkim portem'. Cały świat dowiedział się, gdzie Polacy chcą zbudować miasto swoich marzeń, miasto z morza. Mało kto wierzył wówczas, że stanie się to tak szybko.
Dzisiejsze miasto Gdynia nazwę swą wzięło prawdopodobnie od wioski Kedkino (Gdina - Gdynia), którą książę Pomorski Swantopełk II, w dniu 23 kwietnia 1224 roku darował klasztorowi w Oliwie wzgl. OO. Cystersom, zawiadającym wówczas tym klasztorem. Z pewnością stwierdzają odnośne dokumenty w roku 1253 istnienie Gdyni (Gdina) jako wioski należącej do parafji oksywskiej. Wówczas Gdynia była wioską pańską (rycerską) panów z Rusocina. W roku 1380 Gdynia przeszła mocą darowizny pana na Rusocinie na własność klasztoru kartuskiego, w którego ręku utrzymała się aż do kasaty klasztoru. Rok 1789 notuje Gdynię jako wieś królewską z 21 ogniskami. W roku 1827 dzieli się majątek sołtysa, a w roku 1892 majątek leżący na górach przyległych do wioski przechodzi w ręce niemieckie i otrzymuje nazwę Kamiennej Góry. Po umiastowieniu Gdyni w dniu 22 lutego 1926 r. została włączona do Gdyni także wioska Oksywie.
Sławomir Kitowski "Gdynia Miasto z morza i marzeń"
Kacyk al. Kaczki małe, Kacze małe, niem. Kl. Katz, w dok. Kl. Katze, Katztza, rycerskie dobra, pow. wejherowski, na bitym trakcie gdańsko-żarnowskim, przy brzegu zatoki puckiej, nad strugą Kaczą.
Kac al. Kac wielki, Kaczki wielkie, Kacze wielkie, niem. Gr. Katz, wieś włośc. kościelna, pow. wejherowski, nad strugą Kaczą i jeziorem, blisko brzegu zatoki puckiej.
Radłowo, kaszub. Redłowo, 1710 Wysokie Redłowo, niem. Hochredlau, hoch-Redlau i Redlau, dok. 1365 Redelow, majętność chełmińska na Kaszubach, w pięknem położeniu, niedaleko zatoki Puckiej, nad rzeką Kaczą, na redłowskich wzgórzach (Redlauer Hochen), stąd nazwa Wysokie Redłowo, pow. wejherowski.
"Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego"
Gdańsk
"W swej historii Gdańsk nosił także nazwy: Gyddanyzc, Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum i Gedanum.
Badania archeologiczne wskazują na istnienie w tym miejscu osady rzemieślniczo-rybackiej już w VII wieku, a w X wieku - grodu obronnego książąt pomorskich. Gdańsk po raz pierwszy został wymieniony jako miasto w "Żywocie św. Wojciecha" spisanego przez Jana Kanapariusza w 999. Z tekstu tego wynika, że św. Wojciech był w Gdańsku wiosną 997.
Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski. Po objęciu rządów na Pomorzu przez Świętopełka, nastąpił okres uniezależnienia się Pomorza Gdańskiego. (...)
Bulla papieska Aleksandra IV przyznała miastu od 1260 prawo organizowania dorocznych jarmarków św. Dominika. Prawa miejskie na prawie lubeckim miasto otrzymało w 1263.
Po zajęciu miasta (1271) przez Brandenburczyków, Mściwój II Pomorski dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał Gdańsk. 15 lutego 1282 w wyniku układu w Kępnie doszło do zwierzchnictwa władcy Wielkopolski nad Pomorzem Gdańskim. W 1306 Władysław Łokietek mianował starostą gdańskim księcia kujawskiego Kazimierza. W sierpniu 1308 Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka (za radą gdańskich dominikanów) do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. Po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali tzw. rzezi na mieszkańcach, za którą złożono skargę do papieża Klemensa V, który powołał w tej sprawie komisję. W 1343 zawarto układ pokojowy z Krzyżakami, w wyniku którego król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto. 31 lipca 1346 wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego wg wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim.
W 1410 rada gdańska postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły. (...) Po 145 latach 11 lutego 1454 zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, z Janem Bażyńskim na czele, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety (przywilej ten otrzymał też Toruń). (...)
Prusy zajęły w 1772 niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. Rozbiór Polski dał Prusom kontrolę dostępu do Gdańska, z jednej strony od granic Torunia do granic Gdańska na Wiśle oraz z drugiej strony przez zajęcie Nowego Portu. 23 stycznia 1793 Prusy dokonały zaboru Gdańska.
Po zdobyciu miasta przez wojska napoleońskie w 1807 rozpoczął się okres pierwszego Wolnego Miasta Gdańska. Kongres wiedeński określił w 1815 nowe granice. Gdańsk powrócił pod panowanie Prus. (...)
Od 1920 r. Gdańsk ponownie stał się Wolnym Miastem wg postanowień traktatu wersalskiego. W 1925 na terenie Wolnego Miasta została utworzona diecezja gdańska.
1 września 1939 salwa z okrętu Schleswig-Holstein na Westerplatte rozpoczęła II wojnę światową. 30 marca 1945 po zdobyciu miasta przez wojska radzieckie i polskie Gdańsk powrócił do Polski. Miasto (szczególnie część historyczna) została w 80% zniszczona przez Rosjan już po poddaniu się Niemców."
www.pl.wikipedia.org
Isaszeg
Osów
Miejscowość ta pozostaje nadal dla mnie zagadką. Jedynym śladem jest mapa powiatu ostrzeszowskiego z XVI wieku, na której Osów jest zaznaczony jako wieś zaginiona.
Rumia
"Rumia leży przy zachodnich, gęsto zalesionych stokach Pradoliny Kaszubskiej nad ciekiem wodnym o wdzięcznej nazwie Zagórska Struga, w bardzo charakterystycznym topograficznie miejscu, na pograniczu różnych form krajobrazowych. (...)
Znanych jest z terenów Rumi wiele nazw różnych obiektów geograficznych: zamieszkałych, wodnych (np. rzek) i lądowych (np. pól, łąk, lasów, gór, dolin, głazów). Nazewnictwo to jest efektem ciągłego rozwoju osadnictwa na tych ziemiach od zamierzchłych czasów, o czym świadczą już pierwsze źródła pisane, np. przywilej księcia Mściwoja II z 1283r., potwierdzony przezeń w 1295r, a przez mistrza Ludolfa Königa w 1343r., wyznaczający przebieg granic wsi Rumia:
'...zacząwszy tam, gdzie dwie rzeki Rada i Rumna się zlewają [tzw. Krzyżowe], dalej wzdłuż rzeki Rumne do miejsca, gdzie schodzą się dwie rzeki Cissova i Rumna [tzw. Konitop] i odtąd w prostej linii od wielkiego kamienia przy drodze publicznej [tzw. Balbierstein], gdzie bierze początek strumień Crampa, od kamienia prosto do mostu blisko wsi Sagorz, dalej prosto przez gościniec publiczny oznaczony drzewami, w kierunku Radam do dębu blisko strumienia Bealcam przy drodze publicznej i dalej wprost do miejsca, gdzie wymienione rzeki Rada i Rumna zlewają się...'."
www.rumia.pl
"Korzystna lokalizacja oraz obfitość wody i lasów sprawiła, iż teren Rumi ludzie zamieszkiwali od II tys. p.n.e. Osadnictwo o charakterze stałym pojawiło się w miejscu Starej Rumi i Zagórza w V w. p.n.e., zaś na początku n.e. funkcjonowała duża osada przemysłowa, której mieszkańcy zajmowali się wytopem żelaza. Pozostałości osady halę-produkcyjną i piec dymarkę, odkryli w latach 90. XX w. gdańscy archeolodzy.
We wczesnym średniowieczu Zagórza strzegło grodzisko obronne typu wyżynnego. Po uformowaniu się polskiego państwa tutejszy obszar należał do namiestników gdańskich. Ok. 1217 r. książę pomorski Świętopełk II nadał Rumie klasztorowi cystersów w Oliwie; w posiadaniu zakonników wieś znajdowała się aż do 1772 r. Natomiast Zagórze nadal stanowiło własność książąt pomorskich, następnie Krzyżaków i (od 1466 r.) polskich królów pod bezpośrednim zarządem starostów puckich.
Zarówno ziemie państwowe, jak i kościelne, były zarządzane po "gospodarsku", więc nad Zagórską Strugą pojawiły się dochodowe młyny oraz napędzane wodą kuźnie, tartaki, folusze (rodzaj warsztatów sukienniczych). Gospodarczy rozwój przerwały niszczące najazdy szwedzkie z lat 1627, 1655-56, 1709 oraz wielki pomór, w wyniku których zaludnienie zmniejszyło się w ciągu XVII w. o 2/3. Po I rozbiorze Polski Rumia dostała się pod panowanie Prus; państwo pruskie skonfiskowało dobra klasztoru oliwskiego. W 1819 r. władze sprzedały jeden z folwarków (dzisiejsze Janowo) osobie prywatnej, która odłączyła go od wioski, przekształcając w dobra rycerskie johhanisdorf.
Po wybudowaniu linii kolejowej ze Szczecina do Gdańska (1870 r.), Zagórze znalazło się na ważnym szlaku komunikacyjnym, co przyczyniło się do ponownego wzrostu gospodarczego Rumi. I wojna światowa ominęła ziemię kaszubską; po powrocie Pomorza do Polski Rumia znalazła się w starostwie puckim. Na obrzeżach wioski zlokalizowano niewielkie lotnisko wojskowe, które później przekształcono w lotnisko cywilne.
W 1934 r. w wyniku reformy administracyjnej z Rumi, Zagórza, Kazimierza i Łężyc utworzono gminę wiejską Rumia-Zagórze, której wójtem został Hipolit Roszczynialski.
II Wojna Światowa przyniosła ogromne straty. l września 1939 r. ok. godz. 5.50 niemieckie samoloty zbombardowały lotnisko. 9 września nieprzyjacielskie wojska podeszły do Zagórza. Ponieważ okoliczne wioski wchodziły w skład umocnień przedpola obrony Kępy Oksywskiej, do 12 września toczyły się w Rumi krwawe walki. W czasie okupacji w Rumi funkcjonował obóz pracy, zaś mieszkańcy byli represjonowani i wywożeni na roboty przymusowe.
W 1954 r. Rumia otrzymała prawa miejskie, jednak z gminy wyłączono typowo wiejskie sołectwa - Łeżyce i Kazimierz. Młode miasto najszybciej rozwijało się w pierwszej dekadzie, gdy udostępniono pod budownictwo mieszkaniowe tereny po zlikwidowanym lotnisku wojskowym. Do 1965 r. liczba mieszkańców Rumi zwiększyła się dwukrotnie. Równie silny wzrost spowodowała na przełomie lat 80/90. budowa jedynego osiedla z wielkiej płyty Janowa.
www.rumia.mtk.pl
Wieruszów
|