Gajewscy i Kulczyk - informacje ogólne

Najstarsi przodkowie z rodziny Gajewskich, do których udało mi się dotrzeć, to Michalina (z d. Kwiatkowska) i Tomasz, moi Praprapradziadkowie. Ich syn, Jakub Gajewski urodził się w Bodzanowie (pow. radziejów) w 1878 roku. 21 kwietnia 1902 roku o 9.00 rano w Krzywosądzu poślubił 18-letnią Małgorzatę Kacprzak (córkę Julianny z Prominskich i Jana Kacprzaka). Jakub posiadał gospodarstwo, jednak jego drobniutka żona nie miała zamiaru pracować na roli. Sprzedali więc gospodarstwo i kupili karczmę. Ich najstarszy syn - Bolesław - urodził się w Czołpinie (pow. radziejów), trudno jednak powiedzieć czy było to już po sprzedaży gospodarstwa. Kolejna dwójka - Teofil i Marianna - urodziła się w Krzywosądzu, jednak oboje zmarli w wieku dziecięcym. Nie wiem gdzie rodziły się kolejne dzieci - Tadeusz, córka (nie znam jej imienia), Halina, Czesława i Bogusław. Ich pierwsza córka zmarła w wieku około 3-4 lat i Małgorzata nie chciała już mieszkać w tym miejscu. Sprzedali więc karczmę. Był to okres, gdy pieniądz z dnia na dzień tracił na wartości i w końcu Gajewscy zostali z niczym. Najprawdopodobniej gdzieś pod koniec lat 20-tych XX wieku przenieśli się do Gdyni. Tu urodziły się córki Bolesława (młodsza zmarła po kilku tygodniach), stąd zabrali go w czasie wojny do obozu w Sztutowie i tu zginął już po wyzwoleniu miasta. Tadeusz ze swoją żoną zamieszkał w Warszawie. Tam też sprowadziła się Małgorzata po śmierci męża (zm. 1957). Potomkowie Gajewskich porozjeżdżali się w różne części kraju.

Równie mało wiem o Kulczykach, z których pochodziła Maria Józefa Kulczyk - moja Prababcia. Urodziła się w Krężołach koło Złotników Kujawskich. Była trzynastym dzieckiem Henryka Kulczyka i Bronisławy z d. Sutorowskiej. Henryk zajmował się malowaniem wnętrz pobliskich kościołów.
Maria była jeszcze dzieckiem, gdy zmarli jej rodzice. Jej wychowaniem zajął się najstarszy z rodzeństwa - Mieczysław. Poślubił on Antoninę Kacprzak, siostrę wspomnianej już Małgorzaty. Wraz z dziećmi mieszkali w Gdyni.
Drugim dzieckiem Henryka i Bronisławy, które żyło, była Kazimiera. Wstąpiła do zakonu. W czasie okupacji Niemcy rozgonili zakon - Kazimiera wyszła za mąż i zmarła w czasie porodu.
Maria poślubiła Bolesława Gajewskiego. Po śmierci męża zdecydowała się na ponowne małżeństwo - wybrała swojego sąsiada, Józefa Peka. Zmarła w 1970 roku.

Dr Alina Naruszewicz-Duchlińska tak tłumaczy pochodzenie i znaczenie nazwiska Gajewski:

Nazwisko utworzone przyrostkiem -ski od nazwy miejscowej: - Gajewo (odnotowanej na terenie byłych powiatów: śremskiego i brodnickiego), - Gaj (odnotowanej na terenie byłych powiatów: lubawskiego, złotowskiego, brodnickiego, ostródzkiego, szczycieńskiego, niborskiego), - Gaje (odnotowanej na terenie byłych powiatów: gostyńskiego, lipnowskiego, oszmiańskiego, lwowskiego, drohobyckiego, brodzkiego). [zob. "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", t. II, s. 441-443] Podstawę nazwiska mógł stanowić także rzeczownik gaj: 1. las święty, szczególnie dębowy, 2. lasek, dąbrowa, knieja, 3. zieloność, maj, liście, gałęzie zielone, 4. drzewo okryte liśćmi, w ogóle drzewo, 5. gałąź zielona, 6. krzak, 7. szkółka drzew leśnych. [zob. tzw. Słownik warszawski t. I, s. 792]

W 2002 roku w Polsce było 27 238 osób noszących nazwisko Gajewski (bądź Gajewska), czyli ponad 1,5 tys. więcej, niż na początku lat 90. XX wieku. Najwięcej, bo prawie 2 000, zamieszkiwało w powiecie warszawskim. W powiecie radziejowskim, gdzie urodził się mój Pradziadek, Bolesław Gajewski, było 38 osób o tym nazwisku. Na razie trudno powiedzieć czy łaczy nas jakieś pokrewieństwo.

Pochodzenie i znaczenie nazwiska Kulczyk wg Dr Aliny Naruszewicz-Duchlińskiej:

Nazwisko można wywodzić od rzeczownika kulczyk 'rodzaj ptaka' - szczygieł, por. także kulczyć 'rościć', a także 'kiełkować' i myśliwskie (o zającu) 'pomału skakać, biec powoli'. [zob. tzw. Słownik warszawski, t. II, s. 625] Potencjalne podstawy nazwiska stanowią także formy kul: 1. snop słomy, 2. matnia, środek niewodu, 3. pęk czystej słomy, złożony z sześciu snopów, 4. rozklepana z masłem mąka, dodawana na zagęszczenie sosów, 5. jarmuż, 6. brukiew [Słownik gwar polskich, t. II, s. 516], kula: 1. laska albo kij sękaty, 2. kołki, które bartnik wbija do drzewa, 3. hak, 4. część pługa, 5. maczuga, szlaga, klepadło, 6. dół, jama, 7. żartobliwie głowa [Słownik gwar polskich, t. II, s. 516-517], kulać: 1. toczyć po ziemi coś okrągłego, np. piłkę, kółko, krąg, 2. toczyć się po czymś, 3. robić, formować bochenki, 4. wałkować, maglować bieliznę, 5. kraść ryby z niewodu, 6. kuleć [Słownik gwar polskich, t. II, s. 517, 519], kulić = kurczyć [Słownik gwar polskich, t. II, s. 520].

Nazwiskiem Kulczyk w 2002 roku przedstawiało się 2 076 osób, czyli prawie 200 więcej niż około dziesięciu lat wczęśniej. Najwięcej, 182 osób, mieszkało w powiecie świeckim, a także oświęcimski (130 osób) i chrzanowski (112 osób).
[Dane o ilości osób noszących te nazwiska pochodzą z "Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych" pod red. Prof. Kazimierza Rymuta]