Brach i Stępień - miejsca

Ciężkowice
"Miejscowość położona jest po prawej stronie rzeki Białej, wśród pięknej podgórskiej okolicy, w pobliżu rezerwatu przyrody "Skamieniałe Miasto". Miasteczko liczy 4500 mieszkańców i znajduje się przy linii kolejowej Stróże-Tarnów. (...)
Ciężkowice to osada znana już w 1288 roku, za panowania Leszka Czarnego, której król Kazimerz Wielki nadał w 1348 roku prawa miejskie. Przez wieki miasteczko stanowiło ośrodek handlu i rzemiosła. Spośród licznych zawodów słynęli rzeźnicy, sukiennicy i szewcy. Słynęło też z targów i jarmarków. Miasteczko podupadło u schyłku poprzedniego wieku, a w 1934 roku straciło prawa miejskie. Obecnie jest to zadbana miejscowość o cechach letniska."
Janusz Michalak "Gorlice, Biecz, Wysowa Zdrój i okolice"

Gdynia
'Gdzie Polska wymarzyła sobie budowę swojego Nowego Jorku'. Pod takim tytułem w 1920 roku 'National Geographic Magazine' przedstawił zdjęcia z opisem skromnej wioski rybackiej, kończąc komentarz słowami: '...Wszystko to musi ustąpić pochodowi postępu, gdy Gdynia stanie się wielkim portem'. Cały świat dowiedział się, gdzie Polacy chcą zbudować miasto swoich marzeń, miasto z morza. Mało kto wierzył wówczas, że stanie się to tak szybko.
Dzisiejsze miasto Gdynia nazwę swą wzięło prawdopodobnie od wioski Kedkino (Gdina - Gdynia), którą książę Pomorski Swantopełk II, w dniu 23 kwietnia 1224 roku darował klasztorowi w Oliwie wzgl. OO. Cystersom, zawiadającym wówczas tym klasztorem. Z pewnością stwierdzają odnośne dokumenty w roku 1253 istnienie Gdyni (Gdina) jako wioski należącej do parafji oksywskiej. Wówczas Gdynia była wioską pańską (rycerską) panów z Rusocina. W roku 1380 Gdynia przeszła mocą darowizny pana na Rusocinie na własność klasztoru kartuskiego, w którego ręku utrzymała się aż do kasaty klasztoru. Rok 1789 notuje Gdynię jako wieś królewską z 21 ogniskami. W roku 1827 dzieli się majątek sołtysa, a w roku 1892 majątek leżący na górach przyległych do wioski przechodzi w ręce niemieckie i otrzymuje nazwę Kamiennej Góry. Po umiastowieniu Gdyni w dniu 22 lutego 1926 r. została włączona do Gdyni także wioska Oksywie.
Sławomir Kitowski "Gdynia Miasto z morza i marzeń"

Gorlice
Miasto, leżące nad Ropą, stanowi węzeł komunikacji drogowej. (...) Niegdyś małe prowincjonalne miasteczko znacznie się rozrosło. Po II wojnie światowej wchłonęło dawne przedmieścia i tereny należące do sąsiednich miejscowości. (...)
Początki Gorlic wiążą się z osadnictwem na Ziemi Bieckiej Dziersława i Karwacjana z rodu krakowskich bankierów i kupców. (...) Dziersław I nobilitowany, pieczętujący się herbem Zadora, nabył na tym terenie dobra, w skład których wchodził Glinik, Ropica, Stróżówka i Rychwałd. On to otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego przywilej na utworzenie Gorlic na gruntach Stróżówki w 1355 roku. Miasto rządzące się początkowo prawem polskim, przeniesione zostało na prawo magdeburskie początkiem XV stulecia. Z czasem dziedzice miasta określać się zaczęli nazwiskiem Gorlickich. Było to miasto o charakterze rzemieślniczo-handlowym. Z rzemiosła słynęli miejscowi płóciennicy, sukiennicy, kuśnierze, szewcy, krawcy, piekarze, browarnicy, rzeźnicy, kowale, bednarze, garncarze i kołodzieje. Miejscowi kupcy utrzymywali kontakty nie tylko z miastami Podkarpacia i stołecznym Krakowie, ale również z miastami tzw. Górnych Węgier (Słowacja), a w szczególności Bardejovem. (...)
W okresie reformacji Gorlice stały sę ważnym na Pogórzu ośrodkiem kalwinizmu, za sprawą rodziny Pieniążków-Odrowążków, którzy stali się dziedzicami Gorlic w drugiej połowie XVI stulecia. (...) Od 1625 roku stało się własnością po połowie dwóch rodzin. Bowiem połowę Gorlic wykupili Rylscy - też zagorzali reformatorzy. W okresie "potopu" Pieniążkowie stanęli po stronie króla Jana Kazimierza, gdy Rylscy, jako część innowierców poparli Szwedów. W 1657 roku połączony oddział wojsk szwedzko-siedmiogrodzkich zniszczył część Gorlic stanowiącą własność Pieniążków. Z grodu liczącego ponad 1200 mieszkańców przed najazdem w 1657 roku, po wojnach w 1662 roku pozostało jedynie 284 mieszkańców. (...)
Po pierwszym rozbiorze Polski Gorlice znalazły się pod zaborem austriackim i po likwidacji Ziemi Bieckiej włączone zostały do cyrkułu dukielskiego, a w XIX wieku jasielskiego. (...)
Od 1867 r. Gorlice stały się miastem powiatowym. Czternaście lat później miasto posiadające większość drewnianej zabudowy strawił wielki pożar. Gorlice szybko jednak się odbudowały. (...)
Dynamiczny rozwój miasta przerwany został wydarzeniami I wojny światowej. (...) Te straszliwe dni między 15 listopada 1914 roku a 2 maja 1915 roku, to nie tylko zniszczenie miasta w 90%, ale nade wszystko śmierć wielu jego mieszkańców, dni rabunków, gwałtów, głodu i chorób zakaźnych. (...)
W latach międzywojennych Gorlice podniosły się jak "feniks z popiołów". Mimo trudnej niejednokrotnie sytuacji gospodarczej, napięć społecznych, miasto systematycznie się rozwijało i rozrastało.
Okupacja niemiecka, trwająca od 7 września 1939 roku do 16 stycznia 1945 roku, przyniosła znów mieszkańcom niepowetowane straty. (...)
Liczące po zakończeniu wojny zaledwie 6000 mieszkańców miasto przystąpiło do odbudowy swej gospodarki, nade wszystko znaczących dla miasta i regionu zakładów przemysłowych. Gorlice stały się też bazą wypadową dla turystów pragnących poznać walory krajoznawcze tych części Beskidu Niskiego i Pogórza Ciężkowickiego.
Janusz Michalak "Gorlice, Biecz, Wysowa Zdrój i okolice"

Moszczenica
"W dniu 23 czerwca 1348 r. Król Kazimierz Wielki wydał dokument lokacyjny na założenie wsi na 80 łanach nad rzeką Moszczenycza. Oryginał tego dpokumentu jest nieznany. Kopia pochodzi z wpisu do ksiąg grodzkich bieckich dokonanego 31 sierpnia 1584 r. według transumptu Królowej Jadwigi w Krakowie z 16 marca 1399 r. Król w dokumencie lokacyjnym nadaje prawo założenia wsi niejakiemu Janowi Herbatowi. (...)
Osadnictwo rozszerzyło się w górę źródła rzeki i jej dopływów począwszy od rzeki Rypnicz. Stąd też można przypuszczać, że górna część wsi Moszczenicy jest osadą późniejszą. Dlatego już w latach siedemdziesiątych XIV w. wieś dzieli się na dwie osady: Moszczenicę Górną - Niemiecką (młodszą) i Moszczenicę Dolną - Polską (starszą). (...)
O znacznej ilości osadników pochodzenia niemieckiego w Moszczenicy świadczy duża ilość nazwisk, jak: Brach, Niemiec, First i inne. Również pierwszy sołtys Jan Herbart był Niemcem. (...)
Historycznie nazwa wsi przedstawia się następująco: Moszczenitia (1325-1327), Moszczenycza (1348), Moszczennicza (1346-1385), Moszczenicza (1470-1480), Moszczenica Polska - Moszczenica Niemiecka (1680), Moszczenica albo Moszczanica (1885), Moszczenica lub Moszczanica (1900), Moszczenica (1965)."
Praca zbiorowa "Moszczenica Zarys Dziejów 1348 - 1998"

"Leży w dolinie górnego biegu potoku Moszczanka, 7 km na południowy wschód od Turzy. Miejscowość jest siedzibą władz gminy i ma blisko 3450 mieszkańców. (...)
Osada lokowana była na prawie niemieckim w 1348 roku i jako królewszczyzna wchodziła w skład niegrodowego starostwa libuskiego (klucz dóbr królewskich). Obok uprawy roli miejscowi chłop zajmowali się rzemiosłem, głównie tkactwem. W 1846 r. miejscowość objęła "rabacja chłopska", a rok później na skutek panującego głodu wybuchła zaraza, w wyniku której zmarło ok. 1000 osób."
Janusz Michalak "Gorlice, Biecz, Wysowa Zdrój i okolice"

Rumia
"Rumia leży przy zachodnich, gęsto zalesionych stokach Pradoliny Kaszubskiej nad ciekiem wodnym o wdzięcznej nazwie Zagórska Struga, w bardzo charakterystycznym topograficznie miejscu, na pograniczu różnych form krajobrazowych. (...)
Znanych jest z terenów Rumi wiele nazw różnych obiektów geograficznych: zamieszkałych, wodnych (np. rzek) i lądowych (np. pól, łąk, lasów, gór, dolin, głazów). Nazewnictwo to jest efektem ciągłego rozwoju osadnictwa na tych ziemiach od zamierzchłych czasów, o czym świadczą już pierwsze źródła pisane, np. przywilej księcia Mściwoja II z 1283r., potwierdzony przezeń w 1295r, a przez mistrza Ludolfa Königa w 1343r., wyznaczający przebieg granic wsi Rumia:
'...zacząwszy tam, gdzie dwie rzeki Rada i Rumna się zlewają [tzw. Krzyżowe], dalej wzdłuż rzeki Rumne do miejsca, gdzie schodzą się dwie rzeki Cissova i Rumna [tzw. Konitop] i odtąd w prostej linii od wielkiego kamienia przy drodze publicznej [tzw. Balbierstein], gdzie bierze początek strumień Crampa, od kamienia prosto do mostu blisko wsi Sagorz, dalej prosto przez gościniec publiczny oznaczony drzewami, w kierunku Radam do dębu blisko strumienia Bealcam przy drodze publicznej i dalej wprost do miejsca, gdzie wymienione rzeki Rada i Rumna zlewają się...'."
www.rumia.pl

"Korzystna lokalizacja oraz obfitość wody i lasów sprawiła, iż teren Rumi ludzie zamieszkiwali od II tys. p.n.e. Osadnictwo o charakterze stałym pojawiło się w miejscu Starej Rumi i Zagórza w V w. p.n.e., zaś na początku n.e. funkcjonowała duża osada przemysłowa, której mieszkańcy zajmowali się wytopem żelaza. Pozostałości osady halę-produkcyjną i piec dymarkę, odkryli w latach 90. XX w. gdańscy archeolodzy.
We wczesnym średniowieczu Zagórza strzegło grodzisko obronne typu wyżynnego. Po uformowaniu się polskiego państwa tutejszy obszar należał do namiestników gdańskich. Ok. 1217 r. książę pomorski Świętopełk II nadał Rumie klasztorowi cystersów w Oliwie; w posiadaniu zakonników wieś znajdowała się aż do 1772 r. Natomiast Zagórze nadal stanowiło własność książąt pomorskich, następnie Krzyżaków i (od 1466 r.) polskich królów pod bezpośrednim zarządem starostów puckich.
Zarówno ziemie państwowe, jak i kościelne, były zarządzane po "gospodarsku", więc nad Zagórską Strugą pojawiły się dochodowe młyny oraz napędzane wodą kuźnie, tartaki, folusze (rodzaj warsztatów sukienniczych). Gospodarczy rozwój przerwały niszczące najazdy szwedzkie z lat 1627, 1655-56, 1709 oraz wielki pomór, w wyniku których zaludnienie zmniejszyło się w ciągu XVII w. o 2/3. Po I rozbiorze Polski Rumia dostała się pod panowanie Prus; państwo pruskie skonfiskowało dobra klasztoru oliwskiego. W 1819 r. władze sprzedały jeden z folwarków (dzisiejsze Janowo) osobie prywatnej, która odłączyła go od wioski, przekształcając w dobra rycerskie johhanisdorf.
Po wybudowaniu linii kolejowej ze Szczecina do Gdańska (1870 r.), Zagórze znalazło się na ważnym szlaku komunikacyjnym, co przyczyniło się do ponownego wzrostu gospodarczego Rumi. I wojna światowa ominęła ziemię kaszubską; po powrocie Pomorza do Polski Rumia znalazła się w starostwie puckim. Na obrzeżach wioski zlokalizowano niewielkie lotnisko wojskowe, które później przekształcono w lotnisko cywilne.
W 1934 r. w wyniku reformy administracyjnej z Rumi, Zagórza, Kazimierza i Łężyc utworzono gminę wiejską Rumia-Zagórze, której wójtem został Hipolit Roszczynialski.
II Wojna Światowa przyniosła ogromne straty. l września 1939 r. ok. godz. 5.50 niemieckie samoloty zbombardowały lotnisko. 9 września nieprzyjacielskie wojska podeszły do Zagórza. Ponieważ okoliczne wioski wchodziły w skład umocnień przedpola obrony Kępy Oksywskiej, do 12 września toczyły się w Rumi krwawe walki. W czasie okupacji w Rumi funkcjonował obóz pracy, zaś mieszkańcy byli represjonowani i wywożeni na roboty przymusowe.
W 1954 r. Rumia otrzymała prawa miejskie, jednak z gminy wyłączono typowo wiejskie sołectwa - Łeżyce i Kazimierz. Młode miasto najszybciej rozwijało się w pierwszej dekadzie, gdy udostępniono pod budownictwo mieszkaniowe tereny po zlikwidowanym lotnisku wojskowym. Do 1965 r. liczba mieszkańców Rumi zwiększyła się dwukrotnie. Równie silny wzrost spowodowała na przełomie lat 80/90. budowa jedynego osiedla z wielkiej płyty Janowa.
www.rumia.mtk.pl

Reda
"Dokumenty pisane pochodzące ze średniowiecza wymieniają Grężlewo - osadę na obecnym obszarze Redy. W 1358 roku osada występuje pod nazwą Granslaw, w 1398 Granissow lub Granslow . W 1400r. nazwa miejscowości brzmiała Redau, zaś w 1433 r. Rede. Od 1500 r. nosi stale nazwę Reda pochodzącą od nazwy rzeki, nad którą jest położona.
We wczesnym średniowieczu, w drugiej połowie X w., administracyjny obszar Redy wchodził w obręb Pomorza Wschodniego. W tym czasie następowało intensywne wypalanie i wycinanie lasów dla potrzeb gospodarczych. Pojawiło się skupisko osad otwartych na obszarze Ciechocino - Pieleszewo - Reda. W tym okresie spotykamy się z własnością drobnorycerską, która przechodziła często w posiadanie kościoła. W papieskim potwierdzeniu posiadłości klasztoru oliwskiego w 1245 roku, mówi się o dziesięcinie z jazu w Redzie. Pieleszewo, Reda i Ciechocino należały jednak do panującego. Pomorzem Wschodnim zarządzał z ramienia panującego władcy namiestnik. Po zagarnięciu w 1309r. Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków, omawiane obszary należały do komturstwa gdańskiego i podlegały urzędowi rybickiemu w Pucku.
Pierwsza źródłowa informacja o Redzie pochodzi z kontraktu lokacyjnego z 1357 roku. Dokument ten stwierdza istnienie na tym terenie osady na prawie chełmińskim. Właścicielami tej osady byli Krzyżacy. Mieszkańcy wsi uzyskali wówczas prawo spławiania drewna rzeką Redą do morza. Rzeka przez wiele wieków była wykorzystywana jako arteria komunikacyjna i w związku z tym nie wolno było budować na niej jazów i innych zapór uniemożliwiających żeglugę. Uruchomiono jednak nad jej brzegami zakłady produkcyjne, o czym informuje wzmianka z 1400 roku, mówiąca o istnieniu w Redzie młyna zbożowego, istniejącego od 1340 roku, oraz kuźnicy. W 1340 r. była tu również karczma oraz drewniany kościół z XII w. Przetrwał on do XVII w., kiedy to spłonął. Został on wkrótce odbudowany z tzw. muru pruskiego i służył wiernym do końca XIX. W 1903 roku zbudowano nowy kościół w stylu neogotyckim, a stary rozebrano.
Wiek XV to okres wojen toczących się na Pomorzu. Nie oszczędziły one i Redy. Najwięcej ucierpiała w okresie grabieżczych napadów grup żołnierskich podczas wojny 13-letniej oraz w czasie wojen szwedzkich. Szczególnie dał się we znaki król szwedzki Gustaw Adolf, nazywany często "rabusiem Europy", który zająwszy obszary Wybrzeża, organizował systematycznie wyprawy oddziałów wojskowych do rabowania majątków szlacheckich i zagród chłopskich. Podczas jednej z takich wypraw, która wyruszyła z Pucka, zrabowano ok. 2000 sztuk owiec i kilkaset sztuk bydła.
W 1772 r., w wyniku pierwszego rozbioru Polski, Reda znalazła się w granicach monarchii pruskiej na blisko półtora wieku. Znaczniejszy rozwój Redy nastąpił dopiero po wybudowaniu dróg bitych z Gdańska do Lęborka i Pucka. W 1869 r. było już 55 domów i 692 mieszkańców, w tym 629 katolików i 63 ewangelików.
Dnia 10 lutego 1920 r. wojsko polskie Frontu Pomorskiego wkroczyło do Redy i pobliskich miejscowości. Wraz z wkroczeniem wojska administracja samorządowa przeszła w ręce Polaków.
W latach 1945-1954 wsie Reda, Pieleszewo i Ciechocino podlegały administracyjnie gminie Wejherowo. Pierwszym sołtysem Redy został Denc, a Ciechocina - Józef Kreft. Z dniem 1 stycznia 1955 r. w Redzie powołana została Gromadzka Rada Narodowa. W jej zasięg działania oprócz Redy wchodziły : Ciechocino, Pieleszewo i Państwowe Gospodarstwo Rolne Kąpino. Z chwilą uzyskania przez Redę praw osiedlowych, tj. 1 stycznia 1956 r., wyłączono z granic administracyjnych osiedle Kąpino. Reda została miastem 1 stycznia 1967 r.
" www.reda.pl

Zagórzany
"Położone są zaledwie 5 km od Gorlic. Duża wieś ciągnąca się na zachód od drogi do Biecza, a na północ od dzielnicy Glinik Mariampolski. Miejscowość liczy ok. 2400 mieszkańców. Jest to stara osada, znana już w XIII wieku, kiedy stanowiła własność klasztoru benedyktynów z Tyńca pod Krakowem. W tych rękach pozostała aż do kasaty klasztoru przez austriackiego cesarza Józefa. Nabyta wówczas przez Wielkopolskich wchodziła w skład ich dóbr, po czym stała się własnością Skrzyńskich. W latach 1834-1839 na zlecenie Tadeusza Skrzyńskiego wzniesiony został neogotycki zamek, projektowany przez Franciszka Lanciego. (...)
Zamek zdewastowany po wojnie służył jako Dom Dziecka. Obecnie remontowany, chociaż z braku środków końca prac nie widać. Wokół zamku piękny park, również zaniedbany. (...) Na północny zachód od pałacu znajduje się rodzinne mauzoleum Skrzyńskich w kształcie piramidy, a na wschód od niego, na wzniesieniu, cmentarz wojskowy z I wojny światowej, projektu Antona Mullera."
Janusz Michalak "Gorlice, Biecz, Wysowa Zdrój i okolice"